(1085) Fuero de Avilés

link

(...)
Estos sunt los foros que deu el rei don Alfonso ad Abiliés quando la poblou par foro Sancti Facundi; et otorgóla Emperador.
1.
Em primo: per solar prender I sólido á lo Reu et II denarios á lo saion: e cada anno I sólido en ceso per lo solar. E qui lo vender dé I sólido á lo Rai. E qu' il comparar dará II denarios á lo saion. Et si uno solar si partir, en quantas sortes si partir tantos sólidos dará; é quantos solares si tornaren in uno, uno censo darán.
2.
De kasa homo morar' é fogo fezer, dará I sólido de fornage; é faza forno qui quiser.
3.
Omne poblador de Abiliés quanta heredat poder' comparar de fora, de terras de villas, seia franca de levar on quesir', é de vender, é de dar, et de fazer de ela zo qu'il plazer', et non faza per ela neguno servitio.
4.
E neguno home non pose en casa de ome de Abiliés sine sito grado. Si non per suo grado pausar et a forcia pausar, deféndasi cum suos vezinos quanto poder.
5.
En estos foros quam deó rei dono Alfonso et oturgó quam omnes de Abiliés non vadant in fosado, si él meismo non fuisse cercado, vel lidi campal non habet, coma de quantos reis que pos él viassent. E si él acercado fosse, vel lide campal habuisse desqua los pregoneros fuissent per illa terra, quam non exissent omnes de Abiliés non fuissent in fosado, ata que non vissemt tota illa gente movuda, peion et cavallario de boca de Valcálcer ata Leo, et de Leo. Et que illos passados seránt, non exeant ata tercio dia.
6.
Et illos maiorinos que illo Rei poser siant vezinos de illa villa. I franco et I gallego que illos ponga per laudamento de illo concellio que demandent sos directos dou Rei. Et tegant los vezinos eo foro et áltero sie los saiones. Et quomodo tanto placerá ad illo Rei que sedeat maiorino non sedeat expectado. Et si illo non quesierit non sedeat maiorino.
7.
Merino nec saione non intrent in kasa de omne de Abiliés por peinos prender, si fidiador li parar per foro de illa villa. Et si sobre fidiador quesierit intrar, defendasi lo don de illa kasa quomodo illo poder. Et si mal illo merino vel saione prender supra isto, logros lo. Et si fidiador non li parar preda illos peinos et dialos ad illo rancuros; et si los li revelar, prenda del áltero dia V sólidos.
8.
Si vezino á vezino kasa demandar de cada uno fidiador LX sólidos; que aquel que será venzudo pectet LX sólidos al Rei.
9.
Si omne de fora demandar kasa en la villa, venga á la villa dar et prender directo per foro de illa villa; et det fidiador que si caer' de iuso, doble illa kasa in áltero tal lugar, et pectet LX sólidos al Rei.
10.
Enfanzó. Podestade. Cómite que kasa habuerit in illa villa, habeat tale foro, quomodo habet maiore vel minore.
11.
Por debdo cognozudo que habeat dar vezino á vezino, preda peinos illos saione, et det illos al quereloso, et non det plazo, si non quesir. Et si medo aver' qu'al si vaia teste o al maiorino que no s' vaia lo maiorino ad illa kasa et préndala et prétela quomodo si él fos. Et si los li vedar áltero dia prenda V sólidos et repreda peinos. Et quantos dias los toller, tantos V sólidos prenda dél ata que det so abere. Et si peinos toller, non dé I peinos del cabo del aver; et si no li da so aver, de VIIII et VIIII dias li dé peinos del cabo ata que sedeat pagado.
12.
De rancura que aia vezino de altro, de debdo que cognozudo no sia, váá cum lo maiorino et demande fidiador, et si illo der prédelo. Et si él diz: "Non daré agora fidiador, mas buscar iré oi toth lo dia et darlo l' ei," vaia lo maiorino sua via, et illo busca suo fidiador en toth lo dia et level' ad alla casa del rancuroso. Et si illo rancuroso non hi for, faga testigos de los vezinos et diga: "Fidiador quero dar á fulano, é no es í; á es fidiador fulano;" é si asi no levar fidiador, vada altro dia lo maiorino et prenda dél V sólidos. E si él diz: "Non daré fidiador" intr'el maiorino per peines; é si los li vedar. prenda del altro día V sólidos é de cabo; é per quantos dias li vederá peinos é tidiador en tal guisa, dé tantos V sólidos. E s'il maiorino per alguna confecta á pre tal non quesierit dare directo, faga testigos et esca fora pindrare sen calumpnia; é dé l'efiado, et venga á la villa, et prenda fidiador per foro de la villa, et sedea solta illa pindra. Et si ante non rancurar á maiorino ó á saion, é foras quesil' pindral, torne la pindra á suo don é pecte LX sólidos al Re. Et si vezino á vezino fidiadura negar colla del fidiador á doble á cabo que si pot arrancar per iuditio de la villa, que hil pectet á doble.
13.
Et si dos omnes travaren, maguer qu'el maiorino ó 'l saion davant esté, non a i nada, si uno d'elos non il da sua voz, si ferro esmoludo non í sacar á mal fazer. E si sacar armas esmolidas vel omne í matar, escóllasi lo maiorino qual si quesir o las armas o 'l omicidio, s' es qu'il sia dada LX sólidos per las armas é per omicidio CCC sólidos. Et quantas í sacaren, levantes uno de la volta, qual si quesil, et det fidiador per totos, et para los tras sí; et non pectet por totas las armas nisi LX sólidos. Et si voz li da uno d'aquelos qui travaren, al maiorino vaia cum él et de éfiaral rancuroso per foro de la villa, et á tercio dia det directo. El maiorino non tenga voz per negun de eles; maias elos tengant sua voz si soberent: et si non soberent, rogont vezinos de villa que tengant suas vozes. Et quel fidiador fore per foro de la villa demande al altro fidiador de quada, per tot sempre, per foro de la villa, et el delo tan gran es lus fidiador como l'altro, ata que prendo iuditio. Et si alguno d'elos retraersi quesir del iuditio pectet V sólidos á suo contendor; et suo contendor préndalos cum lo maiorino: el maiorino aia los medios et illo medios. Et al fidiador de cui prenden los V sólidos, donent fidiador al doble á cabo ambos los contendores; et aiant sobre coto lor iuditio ambes dos et el qui caer doble la fidiador. Et d'aquelos qui travaren, el qui sovado fur cum torto, si voz der al maiorino et arrancado fur el altro per iuditio, pecte V sólidos al maiorino et él no lo prenda ata lo rancuroso seia cumplido. El rancuroso per quantas feridas aver on l'artro arrancado for periuditio vel per pesquisa, per cada ferida de los dentes en iuso pectet VII sólidos é medio. E de los dentes et é suso ó sanguine rumper, per quantas plagas aver que desebradas sunt unas ad alteras, XV sólidos per cada una: et si sangne non rumper. VII sólidos et medio; ó escudo é lanza et espada; ó XII homnes descalzos de sua casa ata la sua que illo vaiant pedir mercede. Et de istos III directos prédalo el uno et bésalo. Et s'il rancuroso non quiser preder uno de estos III directos, pártiansse concilio d'ele, et tenganse cum altro. Et si altro non li quisier dar, partanse illo concilio d'él, et téngase cum altro.